Umhverfis- skipulags- náttúruverndar- og landbúnaðarnefnd

Erindi frá Ragnheiði Þorgrímsdóttur.

Upplýsinga er óskað um aðgerðir núverandi umhverfis-, skipulags-, náttúruverndar og landbúnaðarnefndar Hvalfjarðarsveitar til að koma böndum á losun flúors yfir beitarhaga búpenings. Vísað er til erindisbréfs nefndarinnar varðandi dýraeftirlit og dýravelferð.



Fram kemur í erindinu að flúor sé skaðvaldur fyrir umhverfið, það sé víða að finna í Hvalfjarðarsveit vegna m.a. Grundartangasvæðisins og að mesta flúorálagið sé að finna á svæðinu vestan við Grundartanga.

Fram kemur í erindinu gagnrýni á eftirlit opinberra aðila með flúormengun á svæðinu og það einnig gagnrýnt að fyrirtækjum sem verið er að vakta í þessu skyni sé treyst til að halda utan um vöktun vegna eigin mengunar eins og segir í erindinu. Umrædd fyrirtæki séu þannig í lykilstöðu til að fegra málin svo sem með framsetningu upplýsinga.

Í erindinu er fjallað um veikindi hrossa á Kúludalsá sem sé mál sem mörgum sé kunnugt um, þar sem tuttugu og sex hross hafi veikst á Kúludalsá síðan árið 2007 og síðast hafi veikt hross verið fellt þar í desember árið 2025.

Í erindinu kemur fram að flúorgildi í beinum hrossanna hafi mælast allt að fjórfalt hærra en í hrossum frá ómenguðum svæðum. Fram kemur einnig að ýmislegt í tengslum við hrossin hafi verið rannsakað og að niðurstaða þeirrar rannsóknar hafi verið kynnt sveitarfélaginu á sínum tíma.

Fram kemur að um sé að ræða óviðunandi ástand í umhverfismálum með miklu flúorálagi á eitt svæði þar sem umrædd hross hafa verið á beit og þess óskað að komið verði böndum á losun flúors á svæðinu.

Í ljósi þess sem fram kemur í erindinu og í ljósi erindisbréfs umhverfis-, skipulags-, náttúruverndar- og landbúnaðarnefndar Hvalfjarðarsveitar frá 10. maí 2022 þar sem meðal annars er gert ráð fyrir að nefndin vinni í samræmi við lög um velferð dýra nr. 55/2013, er óskað skriflegra upplýsinga um það hvað nefndin hefur gert á kjörtímabilinu til að koma böndum á losun flúors frá Grundartanga yfir beitarhaga búpenings.

Stóri plokkdagurinn verður þann 26. apríl nk. og er markmið Stóra plokkdagsins einfalt en mikilvægt: að fegra umhverfið, draga úr rusli í náttúrunni og vekja athygli á því að litlar aðgerðir margra geta skilað miklum árangri. Dagurinn er jafnframt samfélagsverkefni sem sameinar fólk á öllum aldri í jákvæðu og aðgengilegu umhverfisátaki. Allir landsmenn eru hvattir til að taka þátt, hvort sem það er með því að mæta á skipulagða viðburði í sínu hverfi, standa fyrir eigin plokki eða taka stuttan göngutúr með poka og hanska og láta verkin tala. Sveitarfélög, félagasamtök, vinnustaðir, fjölskyldur og vinahópar geta öll lagt sitt af mörkum og gert daginn að sínum.



Það er Rótarýhreyfingin á Íslandi sem skipuleggur daginn með aðstoð og atfylgi góðra bakhjarla. Markmið Rótarýhreyfingarinnar er að dagurinn sé ætlaður öllum sem vilja skipuleggja hreinsunarátak á þeim degi, eða eftir atvikum öðrum degi á svipuðum tíma. Þannig er öllum heimilt að nota merki dagsins og myndefni tengt honum til kynningar á verkefnum tengdum plokki og umhverfishreinsun.



Allir mega stofna viðburði á Stóra Plokkdaginn á samfélagsmiðlum, tengja þá við Plokk á Íslandi, fá merkingar frá Plokk á Íslandi.

Á undanförnum misserum hefur aukin áhersla verið lögð á loftslagsmál á vettvangi sveitarfélaga og ríkis, með auknum kröfum um markvissa stefnumótun og aðgerðir. Í því samhengi lagði Umhverfis- og innviðateymi Sambands íslenskra sveitarfélaga fyrir könnun vorið 2025 til að kanna stöðu loftslagsmála hjá sveitarfélögum sem lítur að eigin starfsemi. Niðurstöður hennar hafa nýst til að efla þjónustu og stuðning við sveitarfélög á sviði loftslagsmála.



Frá sl. hausti hefur jafnframt verið virkt samtal og samvinna innan bakhóps Sambandsins, þar sem Umhverfis- og skipulagsdeild Hvalfjarðarsveitar hefur átt sæti. Einnig hafa Samtök Sveitarfélaga á Vesturlandi, SSV, komið á fót samstarfshópi sveitarfélaga á Vesturlandi sem vinna að undirbúningi loftslagsstefnu með það að markmiði að nýta sameiginlega þekkingu og krafta í þeirri vinnu. Jafnframt hefur hópurinn fengið kynningar á losunarbókhaldskerfum og stendur nú til að taka afstöðu til framhalds þeirrar vinnu.

Lögð fram niðurstaða Innviðaráðuneytis vegna stjórnsýslukæru.

Framlenging framkvæmdaleyfis.

Núverandi framkvæmdaleyfi gildir til 16. apríl 2026.

Erindi frá Carbfix dags. 19. mars 2026 þar sem óskað er framlengingar á gildistíma framkvæmdaleyfis fyrirtækisins fyrir borun rannsóknarholu við iðnaðarsvæði Elkem á Grundartanga, um eitt ár til viðbótar, þ.e. til 16. apríl 2027.

Auglýsingatíma skipulagslýsingar lokið.

Skipulagslýsing fyrir aðalskipulagsbreytingu og gerð nýs deiliskipulags fyrir bílasafn á Fellsenda var tekin fyrir og samþykkt í umhverfis-, skipulags-, náttúruverndar- og landbúnaðarnefnd þann 18. febrúar 2026. Sveitarstjórn samþykkti á 437. fundi sínum þann 25. febrúar 2026 að auglýsa skipulagslýsinguna.

Skipulagslýsingin var kynnt frá 27. febrúar 2026 til og með 20. mars 2026, mál nr. 220/2026 í Skipulagsgátt.

Umsagnir bárust frá 10 aðilum.

Míla, Veitur, Borgarbyggð, Akraneskaupstaður og Veðurstofan gera engar athugasemdir.

Hér að neðan eru helstu athugasemdir frá öðrum aðilum:

Minjastofnun: Fornleifaskráning.

Vegagerðin: Breikkun þjóðvegar, veghelgunarsvæði, vegir, skipulag og samráð.

Heilbrigðiseftirlit Vesturlands: Starfsleyfi, veitur og úrgangur.

Náttúrufræðistofnun: Losun kolefnis, fuglalíf og hverfisvernd.

Húsnæðis, mannvirkja- og skipulagssstofnun: Landbúnaðarland, votlendi, landsskipulagsstefna, samráð og stafræn gögn.

Lagðar fram tillögur að viðbrögðum við athugasemdum.

Auglýsingatíma skipulagslýsingar lokið.

Skipulagslýsing aðalskipulagsbreytingar fyrir efnistöku- og efnislosunarsvæði var tekin fyrir og samþykkt í umhverfis-, skipulags-, náttúruverndar- og landbúnaðarnefnd þann 18. febrúar 2026.

Sveitarstjórn samþykkti á 437. fundi sínum þann 25. febrúar 2026 að auglýsa skipulagslýsinguna.

Skipulagslýsingin var kynnt 27. febrúar 2026 til og með 20. mars 2026, mál nr. 221/2026 í Skipulagsgátt.

Umsagnir bárust frá 14 aðilum.

Veitur, Borgarbyggð, Veðurstofan, Akraneskaupstaður og Kjósahreppur gera engar athugasemdir.

Hér að neðan eru helstu athugasemdir:

Míla: Samráð.

Umhverfis- og Orkustofnun: Starfsleyfi.

Vegagerðin: Vegir, helgunarsvæði og samráð.

Minjastofnun: Fornleifaskráning og helgunarsvæði.

Axel Helgason: Skipulagslýsing, úttekt á efnistökusvæðum og stefna um efnistöku.

Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun: Skipulagslýsing, tilkynningarskyldar framkvæmdir, stefna um efnistöku, forsendur, samráð og stafrænt aðalskipulag.

Björn Viktorsson f.h. Geldingaár og Gandheima: Stefna um efnistöku, málsmeðferð, meðalhóf, markaður, efnistaka, skipulagsgerð og stefna um efnistöku.

Landsnet: Samráð.

Náttúrufræðistofnun: Efnistaka, jarðfræði og fuglalíf.

Lagðar fram tillögur að viðbrögðum við athugasemdum.

Sótt er um stofnun nýrrar fasteignar / lóðar undir íbúðarhús úr jörðinni Vestri-Leirárgarðar L133798.

Ný fasteign / lóð er að stærð 2.320,2 m2. Jörðin er skráð 92 ha og minnkar sem því nemur.

Matshluti 16, íbúðarhús, fer yfir á hina nýju fasteign / lóð.

Aðgengi er um afleggjara að Vestri-Leirárgörðum.

Málinu vísað til USNL-nefndar frá byggingarfulltrúa.

Sótt er um byggingarleyfi fyrir einbýlishúsi, stærð 299,5 m2, á jörðinni Skorholti L133795.

Um er að ræða einbýlishús úr forsteyptum einingum með innbyggðri bílgeymslu á einni hæð.

Stærð Skorholts er um 273 ha skv. fasteignaskrá Húsnæðis- og Mannvirkjastofnunar.

Á jörðinni er fyrir einbýlishús, byggt árið 2003 skv. HMS.

Málinu vísað til USNL nefndar frá byggingarfulltrúa.

Sótt erum byggingarleyfi fyrir viðbyggingu / glerskála við einbýlishúsið Nónholt, L1922290.

Um er að ræða 1057 m2 leigulóð úr landi Kirkjubóls, með gildistíma til 2032.

Leigutaki hefur skv. lóðarleigusamningi rétt til byggingar íbúðarhúss og bílskúrs á lóðinni.

Fyrir er á lóðinni einbýlishús byggt árið 2002 skv. fasteignaskrá Húsnæðis- og Mannvirkjastofnunar.

Umhverfis- og skipulags-, náttúruverndar- og landbúnaðarnefnd samþykkti á fundi sínum þann 18. mars sl. að hefja undirbúning að uppfærslu skráningargagna vegna fornminja í Hvalfjarðarsveit í samræmi við nýja staðla Minjastofnunar Íslands og með hliðsjón af verkefnatillögu Fornleifastofnunar sem staðfest hefur verið af Minjaverði Vesturlands f.h. Minjastofnun Íslands.

Vegna þessa verkefnis samþykkti sveitarstjórn Hvalfjarðarsveitar á fundi sínum þann 25. mars sl. viðauka við fjáhagsáætlun ársins 2026 að fjárhæð 2.439.000 kr.

Vegna annarra verkefna sem Umhverfis- og skipulagsdeild hefur í undirbúningi eða eftir atvikum eru í vinnslu, var nauðsynlegt að upphæð viðaukans sé með hliðsjón af stöðu þessara verkefna og með hliðsjón af því að búið er að ráðstafa hluta af upphaflegri fjárheimild, og því er ljóst að upphæð viðaukans frá 25. mars sl., dugar ekki til að ljúka verkefninu skv. verkefnatillögu Fornleifastofnunar og sem samþykkt hefur verið að ráðast í.

Því þarf að taka ákvörðun um hvort fresta eigi verkefninu eða semja við Fornleifastofnun um áfangaskiptingu milli ára eða hvort óska eigi eftir leiðréttingu sveitarstjórnar á viðaukanaum, en það sem uppá vantar er að upphæð 300.000 krónum, því þarf viðaukinn að hljóða uppá 2.739.000 kr í stað 2.439.000 kr.

Erindi frá fulltrúafundi Skógræktarfélags Íslands.

Með erindinu fylgdi ályktun sem samþykkt var á fulltrúafundi Skógræktarfélags Íslands, sem haldinn var laugardaginn 28. mars s.l. í Hafnarfirði.

Ályktunin er vegna umsagnar um breytingartillögu meirihluta umhverfis- og samgöngunefndar við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna einföldunar og samræmingar leyfisferla (157. löggjafarþing, mál 265, þskj. 949).



Í ályktuninni kom m.a. fram eftirfarandi:



Á fulltrúafundinum lýsti Skógræktarfélags Íslands (SÍ), yfir þungum áhyggjum og mótmælir fyrirhugaðri breytingu meirihluta umhverfis- og samgöngunefndar á viðmiðum um tilkynningarskyldu skógræktar. Í nefndaráliti er lagt til að mörk tilkynningarskyldu verði lækkuð úr 200 niður í 100 hektara sem er að mati fundarins skref aftur á bak í viðleitni til að efla skógrækt og landgæði á Íslandi.



Meginmarkmið frumvarpsins er að einfalda og samræma leyfisferla á sviði umhverfis- og orkumála. Sú breyting að lækka viðmið tilkynningarskyldu vinnur beint gegn þessu markmiði. Reynsla þeirra sem starfa við skógrækt sýnir að aukið skrifræði og þyngra umsóknarferli dregur úr hvata landeigenda til að hefja skógrækt á jörðum sínum. Samkvæmt nýlegum upplýsingum um kostnað við umhverfismat í undanfara nýskógræktar, getur kostnaður við gerð matsskýrslu á einni jörð numið 20-30 milljónum króna. Skógræktendur, s.s. skógræktarfélög og skógarbændur, hafa ekki ráð á að leggja í slíkan kostnað. Með lækkun á viðmiðunarstærð fyrirhugaðs skógræktarsvæðis er því verið að kollvarpa fyrirkomulagi sem reynst hefur vel í áratugi. Með þessu er vegið að grundvelli greinarinnar og framtíðarskipulag skógræktar sett í uppnám.



Skógar njóta sín best sem samfelld landslagsheild. Viðmið um 100 hektara mörk hvetja til smárra og sundurleitra svæða, smærri skógarreitir draga auk þess úr skjóláhrifum, torvelda hagkvæma nýtingu afurða og minnka heildarávinning skógræktar fyrir landbúnað og samfélag, auk þess að leiða til skerðingar á stjórnarskrárvörðu atvinnufrelsi og eignarrétti. Í stað heildstæðrar landnýtingar leiðir þetta til brotakenndara landslags.



Því hefur verið haldið fram að takmarka þurfi stærð skógræktarsvæða vegna varðveislu búsvæða mófugla (vaðfugla) á Íslandi. Með mófuglum er vísað til þeirra fuglategunda sem eiga heimkynni sín á opnu landi, svo sem í mómýrum, lyngmóum, heiðum og graslendi. Þetta eru fuglar - svo sem heiðlóa, spói, hrossagaukur eða þúfutittlingur - sem verpa á jörðinni og treysta á útsýni og opið rými til að bera kennsl á rándýr í tæka tíð. Rannsóknir sýna hins vegar að jaðaráhrif eru mest í smærri og sundurlausum skógarreitum. Með því að þrýsta á 100 hektara einingar aukast jaðaráhrifin margfalt miðað við stærri, samfelld skógi vaxin svæði.

Þannig vinnur þessi tillaga gegn hagsmunum mófuglastofna með því að valda meiri röskun á stærra svæði en nauðsyn krefur. Smærri og dreifðari skógarreitir valda meiri truflun á stærra svæði fyrir þessa fugla en einn stór skógur.



Ísland hefur sett sér metnaðarfull markmið í loftslagsmálum þar sem binding kolefnis með skógrækt skipar lykilhlutverk. Losun gróðurhúsalofttegunda frá landnotkun, breyttri landnotkun og skógrækt (LULUCF) er stærsti einstaki flokkurinn í losunarbókhaldi Íslands og mjög hár í alþjóðlegum samanburði. Allar hindranir sem settar eru í veg fyrir nýskógrækt draga úr getu þjóðarinnar til að mæta alþjóðlegum skuldbindingum okkar við að takast á við loftslagsvána. Það skýtur skökku við að herða reglur um skógrækt á sama tíma og kallað er eftir aukinni kolefnisbindingu.



Lykillinn að sjálfbærni og viðaröryggi þjóðarinnar liggur í öflugri skógrækt. Ísland er enn eitt skóglausasta land Evrópu með aðeins um 0,6% skógarþekju. Stjórnvöld ættu að viðurkenna að timburöryggi verði til

jafns við matvæla- og orkuöryggi í hagvörnum landsins og grípa til samræmdra aðgerða til að auka innlenda timburframleiðslu og að styrkja virðiskeðju í íslenskri skógrækt og timburiðnaði.



Fulltrúafundur Skógræktarfélags Íslands lýsir yfir miklum vonbrigðum með þessa ákvörðun meirihluta umhverfis- og samgöngunefndar. Fundurinn hvetur nefndina og Alþingi til að endurskoða þessa breytingu og tryggja að lagaumhverfið styðji við, en hamli ekki, framgangi skógræktar á Íslandi.



Það er einlæg ósk stjórnar Skógræktarfélags Íslands að ályktunin verði tekin til góðfúslegrar skoðunar og vísað í réttan farveg innan sveitarfélagsins.

Erindi frá Samtökum Sveitarfélaga á Vesturlandi.

Mánudaginn 20. apríl næstkomandi standa Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi (SSV) fyrir opnum íbúafundi í Hjálmakletti í Borgarnesi, en þar mun Torfi Jóhannesson kynna samantekt sem unnin var fyrir SSV og SSNV um línustæði, eignarrétt og endurgjald. Í samantektinni er sjónum beint að því hvernig nágrannalönd Íslands; Danmörk, Noregur og Svíþjóð sérstaklega, auk fleiri Evrópu landa, hafa hagað samráðsferli við landeigendur við skipulag og uppbyggingum línustæða og greiðslum til landeigenda fyrir notkun lands undir línustæði.

Markmiðið er að varpa ljósi á ólíkar leiðir, bera saman lagaumhverfi og skoða hvernig nýta megi þessa reynslu til að móta skýrari, réttlátari og nútímalegri umgjörð um slíkar greiðslur hér á landi.

Að lokinni kynningu fara fram pallborðsumræður. Í pallborðinu sitja auk Torfa, fulltrúar landeigenda, Landsnets og sveitarfélaga og verður farið yfir sjónarmið ólíkra hagsmunaaðila og horft til framtíðar í uppbyggingu raforkuinnviða.